Cytryniec chiński

Cytryniec chiński to mrozoodporne, wieloletnie pnącze z lasów Dalekiego Wschodu, które owija się wokół podpory i dorasta do 5-10 m. W lesie jadalnym zajmuje warstwę pnączy i dobrze czuje się w półcieniu, na skraju drzew. Jesienią daje zwisające grona jaskrawoczerwonych, kwaśnych jagód. Liście po roztarciu pachną cytryną, stąd polska nazwa. Uprawa ma średni poziom trudności: pnącze potrzebuje wilgotnej gleby, solidnej podpory i cierpliwości, bo owocuje dopiero po kilku latach. Dla pewnego plonu warto posadzić dwie rośliny.

Jak wygląda cytryniec chiński

Cytryniec to pnącze o cienkich, brązowawych pędach, które owijają się wokół podpory. Liście są eliptyczne, długości do około 10 cm, błyszczące, ciemnozielone, z ząbkowanym brzegiem. Po roztarciu pachną cytrynowo, a jesienią żółkną i opadają prawie jednocześnie. W maju i czerwcu w kątach liści pojawiają się drobne, pachnące, kremowobiałe lub różowawe kwiaty, zwisające na długich szypułkach. Owoce to kuliste, czerwone jagody średnicy 5-10 mm, zebrane w zwisające grona długości kilku centymetrów. Z daleka przypominają grona czerwonej porzeczki, ale rosną na pnączu, a nie na krzewie. Pokrewny cytryniec czerwonokwiatowy jest niższy i ma ciemnoczerwone kwiaty.

Wymagania uprawowe

Cytryniec najlepiej rośnie w jasnym półcieniu, z ocienioną podstawą i pędami sięgającymi do światła, jak w naturalnym lesie. Ostre, popołudniowe słońce i suche powietrze mu szkodzą, dlatego dobre są wystawy wschodnie lub zachodnie. Pamiętaj jednak, że w głębokim cieniu tworzy mniej kwiatów żeńskich i słabiej owocuje. Potrzebuje gleby żyznej, próchniczej i stale lekko wilgotnej, ale nie podmokłej, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego. Nie znosi suszy, więc w czasie upałów trzeba go podlewać.

Cytryniec jest bardzo mrozoodporny i znosi mrozy do około -30°C. W całej Polsce zimuje bez okrywania. Wrażliwe są tylko kwiaty, które mogą uszkodzić późne przymrozki, dlatego lepiej nie sadzić go w zastoisku zimnego powietrza.

Rośliny sadzi się wiosną lub wczesną jesienią, w odstępie 1-2 m, od razu przy podporze. Dołek warto wypełnić ziemią wymieszaną z kompostem, a glebę wokół od razu wyściółkować. W pierwszym sezonie młode rośliny trzeba regularnie podlewać, bo ich korzenie są płytkie i szybko przesychają.

Rola w projekcie permakultury

Cytryniec wykorzystuje przestrzeń pionową, której nie zajmują krzewy ani byliny. W lesie jadalnym może wspinać się po pergoli, ogrodzeniu albo po starszym, rozłożystym drzewie na skraju nasadzeń. To jedno z niewielu pnączy owocowych, które dobrze znosi półcień i polskie zimy bez okrywania. Dzięki temu nadaje się do miejsc, gdzie aktinidia ostrolistna czy winorośl miałyby za mało słońca.

Pachnące kwiaty odwiedzają pszczoły i inne owady, a gęste liście dają schronienie ptakom. Porośnięte ogrodzenie tworzy zieloną osłonę od wiatru i wzroku, co poprawia mikroklimat w ogrodzie. Opadłe jesienią liście można zostawić pod pnączem jako naturalną ściółkę.

Dobre sąsiedztwo

Cytryniec dobrze rośnie obok aktinidii ostrolistnej, ale na osobnej podporze. Oba pnącza lubią wilgotną, próchniczą glebę i ocienioną podstawę, a razem tworzą owocową ścianę od września do października. Przy pergoli lepiej, żeby aktinidia zajęła stronę słoneczną, a cytryniec półcienistą.

U stóp pnącza warto posadzić porzeczkę czarną, która znosi półcień i lubi podobnie wilgotną glebę. W cienistszym miejscu, pod koroną drzew, dobrze sprawdza się czosnek niedźwiedzi. Rośnie wczesną wiosną i okrywa glebę, zanim cytryniec rozwinie liście. Starsza leszczyna pospolita na skraju lasu jadalnego może służyć jako naturalna podpora, ale tylko wtedy, gdy jest już duża i silna. Nie sadź cytryńca przy młodych drzewkach, bo silne pnącze może je przytłoczyć.

Pielęgnacja i zbiór

Najważniejsza jest podpora. Pędy trzeba od początku prowadzić w górę, wokół palików, linek lub siatki, bo pnącze pozostawione na ziemi nie owocuje. Wokół rośliny warto utrzymywać grubą warstwę ściółki z liści, kory lub kompostu, jak przy mulczowaniu. Chroni ona płytkie korzenie przed przesychaniem. Nawozi się oszczędnie, najlepiej kompostem.

Cięcie sanitarne wykonuje się pod koniec marca lub w kwietniu. Usuwa się wtedy pędy uszkodzone, suche i przemarznięte, a zbyt długie skraca nad dobrze wykształconym pąkiem. Latem można przerzedzić zbyt gęste pędy, żeby do wnętrza docierało światło. To sprzyja tworzeniu kwiatów żeńskich. Cytryniec wypuszcza odrosty korzeniowe. Można je usuwać albo wykorzystać do rozmnożenia rośliny.

Owoce dojrzewają od końca sierpnia do września. Zbiera się całe grona, gdy wszystkie jagody są jaskrawoczerwone i lekko miękkie. Dorosła roślina daje zwykle od 1 do 5 kg owoców. Jagody są bardzo kwaśne i mają złożony, lekko gorzkawy smak, dlatego rzadko je się je na surowo. Najczęściej suszy się je albo przerabia na soki, syropy i konfitury, zwykle w mieszance z innymi owocami.

Odmiany i sadzonki

W polskich szkółkach cytryniec sprzedaje się najczęściej jako gatunek, bez nazwy odmiany. Wyjątkiem jest kilka odmian wyselekcjonowanych na owoce.

Zapylanie: cytryniec ma osobne kwiaty męskie i żeńskie. Zwykle rosną one na jednej roślinie, ale młode lub zacienione rośliny tworzą głównie kwiaty męskie. Dla pewnego plonu posadź dwie rośliny albo odmianę samopylną.

Sadzonki: cytryniec sprzedaje się w doniczkach. Sadzi się go wiosną lub wczesną jesienią, od razu przy podporze.

Sadzonki cytryńca chińskiego znajdziesz w szkółce Sadowniczy.pl.

Częste problemy

Najczęstszy problem to brak owoców. Zwykle przyczyną jest zbyt młoda roślina, zbyt głęboki cień, w którym powstają głównie kwiaty męskie, albo pojedyncza roślina, która nie zawiązała kwiatów żeńskich. Pomaga cierpliwość, jaśniejsze stanowisko i dosadzenie drugiej rośliny.

Drugi kłopot to opadanie zawiązków. Często wynika ze słabego zapylenia w deszczową pogodę w czasie kwitnienia albo z suszy i upału przeplatanych z ulewami. Stała wilgotność gleby i ściółka ograniczają ten problem. Na pełnym, ostrym słońcu liście mogą żółknąć i przypalać się, a roślina słabo rośnie. Późne przymrozki niszczą kwiaty, przez co plon w danym roku może być mały. Szkodników i chorób jest niewiele.