Lipa drobnolistna

Lipa drobnolistna to rodzime, długowieczne drzewo liściaste, jedno z najważniejszych drzew miododajnych w Polsce. Kwitnie na przełomie czerwca i lipca drobnymi, mocno pachnącymi kwiatami, z których pszczoły robią miód lipowy. W lesie jadalnym zajmuje warstwę wysokich drzew, a jej liście szybko się rozkładają i poprawiają glebę. Jest mrozoodporna, dobrze znosi półcień i cięcie. To jednak duże drzewo, więc wymaga przemyślanego miejsca. Uprawa jest łatwa, trudniej tylko zmieścić lipę w małym ogrodzie.

Jak wygląda lipa drobnolistna

Lipa drobnolistna to drzewo o gęstej, szeroko jajowatej koronie i ciemnej, podłużnie spękanej korowinie. Według RHS dorasta do około 25 m, w lasach bywa wyższa. Liście są sercowate, z krótkim zaostrzonym szczytem, drobno piłkowane, długie zwykle na 3-7 cm. Z wierzchu są ciemnozielone i gładkie, od spodu sinawe. Lasy Państwowe w kluczu do rozpoznawania liści podają najpewniejszą cechę: od spodu liście są nagie, a w kątach nerwów mają pęczki rudych włosków.

Kwiaty są drobne, kremowożółte, zebrane po kilka do kilkunastu w baldachogrona, przyrośnięte do jasnozielonej, języczkowatej podsadki. Kwiatostany sterczą ukośnie na boki. Owoce to małe, kuliste orzeszki, które jesienią odlatują razem z podsadką.

Lipa szerokolistna ma większe liście, owłosione od spodu, z kępkami białych włosków w kątach nerwów, i zwisające kwiatostany z mniejszą liczbą kwiatów. Lipa srebrzysta ma liście od spodu srebrzystobiałe i filcowate.

Wymagania uprawowe

Lipa drobnolistna rośnie w pełnym słońcu i w półcieniu. RHS podaje, że radzi sobie na glebach gliniastych, piaszczystych, ilastych i wapiennych, o odczynie od kwaśnego do zasadowego, najlepiej wilgotnych, ale przepuszczalnych. Najlepiej rośnie na glebach żyznych i świeżych. Na suchych piaskach rośnie wolniej i cierpi w czasie suszy. Młode drzewa dobrze znoszą cień innych drzew, więc lipa nadaje się do sadzenia pod osłoną szybciej rosnących gatunków.

RHS ocenia lipę drobnolistną na H6, czyli mrozy do -20°C. W Polsce rośnie naturalnie prawie w całym kraju i nie wymaga okrywania.

Drzewka z gołym korzeniem sadź jesienią lub wczesną wiosną, w okresie bezlistnym.

Rola w projekcie permakultury

Lipa to drzewo dla pszczół. Kwitnie wtedy, gdy w ogrodzie kończą się już kwiaty drzew owocowych, i daje dużo nektaru, dlatego jest podstawą letniego kalendarza roślin miododajnych. W leśnictwie uchodzi za gatunek glebochronny i poprawiający glebę. Jej liście są bogate w składniki mineralne i szybko się rozkładają, więc tworzą żyzną próchnicę.

W dużym lesie jadalnym lipa może tworzyć wysoką warstwę od strony północnej, gdzie nie zacienia niższych drzew owocowych. Dobrze znosi silne cięcie i odrasta z pnia, więc można ją prowadzić jako drzewo ogławiane, odrostowe albo żywopłot. Opadłe liście nadają się na mulcz pod krzewy. Młode liście wiosną bywają jedzone na surowo w sałatkach.

Dobre sąsiedztwo

Lipa drobnolistna rośnie naturalnie w lasach liściastych z dębem, grabem i leszczyną. W ogrodzie dobrze odwzorować ten układ. Pod jej koroną, od strony słońca, posadź leszczynę pospolitą, która znosi półcień i daje orzechy. W głębokim cieniu pod lipą sprawdzi się czosnek niedźwiedzi, który wyrasta wczesną wiosną, zanim drzewo rozwinie liście.

Na skraju korony, w półcieniu, dobrze rosną bez czarny i świdośliwa olcholistna. Kwitną wcześniej niż lipa, więc razem dają pszczołom pożytek od kwietnia do lipca. Jako drugie, mniejsze drzewo miododajne dobrze pasuje jarząb pospolity. Nie sadź pod lipą roślin, które potrzebują pełnego słońca, i nie zakładaj tam warzywnika, bo latem jest tam cień i sucho.

Pielęgnacja i zbiór

Młodą lipę przez pierwsze 2-3 lata podlewaj w czasie suszy i utrzymuj wokół pnia krąg wolny od trawy, przykryty ściółką. Drzewko z gołym korzeniem warto przywiązać do palika na rok lub dwa.

Lipa dobrze znosi cięcie. Drzewa w ogrodzie formuje się zimą, w okresie bezlistnym, usuwając gałęzie krzyżujące się i rosnące zbyt nisko. Jeśli chcesz utrzymać lipę w mniejszym rozmiarze, możesz ją ogławiać, czyli co kilka lat ścinać wszystkie młode pędy do zgrubienia na szczycie pnia. Z pnia i nasady lipa często wypuszcza odrosty, które wycina się latem.

Kwiaty do suszenia zbiera się, gdy większość jest rozwinięta, razem z podsadką, w suchy, słoneczny dzień. Suszy się je w cieniu i w przewiewnym miejscu. Zbieraj je z drzew rosnących z dala od ruchliwych ulic. Jeśli interesuje cię zastosowanie kwiatów, przeczytaj profil lipy drobnolistnej na Ziołalecznicze.pl. Opadłe liście jesienią zgrabiaj pod krzewy albo dodawaj do kompostu.

Odmiany i sadzonki

Zakup: sadzonki z gołym korzeniem do żywopłotu są tanie i sprzedawane jesienią. Drzewa odmianowe kupuje się w pojemnikach.

Częste problemy

Najczęstszy kłopot to mszyce i lepka spadź, która kapie z drzewa latem. Na spadzi rozwija się czarny nalot grzybów sadzakowych. Drzewu zwykle to nie szkodzi, ale brudzi samochody, meble ogrodowe i taras.

RHS wymienia też wśród szkodników lipy szpeciele, czyli drobne roztocza tworzące galasy, a także gąsienice i rośliniarki. Galasy szpecieli wyglądają jak czerwone różki na liściach i nie wymagają zwalczania.

Drugi problem to rozmiar. Lipa posadzona zbyt blisko domu po kilkunastu latach zacienia okna i ogród, a jej korzenie mogą podnosić nawierzchnię. Zostaw jej dużo miejsca albo od początku prowadź ją jako żywopłot lub drzewo ogławiane.