Pokrzywa zwyczajna

Pokrzywa zwyczajna to rodzima, wieloletnia bylina, którą zna każdy, bo parzy. W ogrodzie permakulturowym jest jednak cennym sprzymierzeńcem: daje darmową gnojówkę bogatą w azot, przyspiesza rozkład kompostu, a jej liście są pokarmem gąsienic kilku pospolitych motyli. Młode pędy są jadalne. Pokrzywa rośnie na żyznej, wilgotnej glebie w półcieniu i wskazuje, że ziemia jest bogata w azot. Uprawa jest łatwa, trudniejsze jest utrzymanie jej w wyznaczonym miejscu, bo rozrasta się kłączami.

Jak wygląda pokrzywa zwyczajna

Pokrzywa zwyczajna tworzy kępy wzniesionych, czworokątnych łodyg wysokości zwykle 50-150 cm. Liście są ułożone naprzeciwlegle, jajowato-sercowate, z wyciągniętym szczytem i grubo piłkowanym brzegiem, ciemnozielone. Łodygi i liście pokrywają parzące włoski, które po dotknięciu łamią się i wstrzykują pod skórę substancje drażniące. Pod ziemią pokrzywa ma żółte, płożące się kłącza.

Od czerwca do października w kątach liści zwisają wiechowate kwiatostany z drobnych, zielonkawych kwiatów. Pokrzywa zwyczajna jest dwupienna: kwiaty męskie i żeńskie rosną na osobnych roślinach.

Pokrzywa żegawka to podobny, ale jednoroczny gatunek, niższy, o mniejszych liściach, rosnący na grządkach. Jasnota biała ma bardzo podobne liście, ale nie parzy i od wiosny kwitnie dużymi, białymi kwiatami w okółkach.

Wymagania uprawowe

Pokrzywa najlepiej rośnie w półcieniu, na glebie żyznej, próchnicznej, wilgotnej i bogatej w azot. To roślina azotolubna, która w naturze rośnie przy zabudowaniach, na skrajach lasów, nad wodą i wszędzie tam, gdzie gleba jest użyźniona. Znosi też pełne słońce, jeśli ziemia jest wilgotna. Na ubogim, suchym piasku rośnie słabo.

To rodzima bylina, w pełni mrozoodporna. Zimą część nadziemna zamiera, a wiosną pokrzywa odrasta z kłączy.

Zwykle nie trzeba jej sadzić, bo pojawia się sama. Jeśli chcesz założyć płat, wiosną przesadź kilka kawałków kłączy z pędami w wybrane miejsce.

Rola w projekcie permakultury

Pokrzywa to roślina nawozowa i roślina dla motyli. Szybko odrasta po ścięciu, więc z małego płatu daje dużo zielonej masy. Liście są bogate w azot, dlatego dodaje się je do kompostu jako przyspieszacz rozkładu, rozkłada jako mulcz pod krzewami albo zalewa wodą, by uzyskać gnojówkę. Składniki odżywcze wracają do obiegu w ogrodzie.

Na pokrzywach żerują gąsienice rusałki pawika, rusałki pokrzywnika i admirała. Płat pokrzyw w dzikim zakątku to dla nich lepsza pomoc niż sam hotel dla owadów. Na pokrzywach żyją też mszyce, które wiosną dają pokarm biedronkom, zanim pojawią się mszyce na roślinach uprawnych. Zgodnie z zasadą korzystania z odnawialnych zasobów pokrzywa daje nawóz bez kupowania czegokolwiek.

Dobre sąsiedztwo

Pokrzywie najlepiej wyznaczyć osobny płat w dzikszej części ogrodu, w strefie 4 lub 5. Dobrze rośnie tam obok żywokostu lekarskiego, drugiej klasycznej rośliny nawozowej. Razem dają materiał na mulcz i gnojówkę przez cały sezon.

Pokrzywa naturalnie rośnie w półcieniu pod bzem czarnym i na skraju zarośli leszczyny pospolitej, gdzie gleba jest żyzna i wilgotna. Obok może rosnąć chrzan pospolity, który też rozrasta się i dobrze trzymać go w osobnym miejscu. Pokrzywy i jeżyna bezkolcowa mogą tworzyć razem gęsty, dziki skraj ogrodu. Nie dopuszczaj pokrzywy do warzywnika, rabat ziołowych i ścieżek, gdzie będzie parzyć i zagłuszać inne rośliny.

Pielęgnacja i zbiór

Pokrzywę ścinaj sierpem lub kosą kilka razy w sezonie, przed kwitnieniem. Pierwsze cięcie wypada zwykle w kwietniu lub maju, kolejne po odrośnięciu, co kilka tygodni. Regularne cięcie daje młode, miękkie pędy i nie pozwala pokrzywie wydać nasion. Pracuj w rękawicach i z długimi rękawami.

Ścięte pędy możesz zostawić jako ściółkę, dodać do kompostu albo przerobić na gnojówkę. Proporcje i sposób przygotowania opisuje poradnik jak zrobić gnojówkę z pokrzywy na Działkarod.pl. Beczkę z gnojówką trzymaj z dala od domu, bo intensywnie pachnie.

Młode szczyty pędów zbieraj wiosną do kuchni i parz wrzątkiem przed użyciem. Jeśli interesuje cię zastosowanie ziela, przeczytaj profil pokrzywy zwyczajnej na Ziołalecznicze.pl. Pokrzyw z nasionami nie dodawaj do zimnego kompostu, bo nasiona przeżyją.

Częste problemy

Najczęstszy problem to rozrastanie się. Pokrzywa wchodzi w rabaty i grządki żółtymi kłączami i z nasion. Wykopuj kłącza widłami, gdy gleba jest wilgotna, i ścinaj płat przed kwitnieniem. Wokół płatu możesz wkopać pionową barierę lub utrzymywać pas koszonej trawy.

Drugi kłopot to poparzenia. Ścinaj pokrzywę w rękawicach i nie sadź jej tam, gdzie bawią się dzieci lub chodzą zwierzęta.

Pokrzywa rzadko choruje. Latem na płatach pojawiają się mszyce i gąsienice motyli. To zamierzone, bo właśnie dla nich zostawia się pokrzywy. Nie pryskaj ich.