Wierzba

Wierzba to rodzaj szybko rosnących drzew i krzewów, które łatwo ukorzeniają się z prętów wbitych w wilgotną ziemię. W ogrodzie permakulturowym najczęściej sadzi się wiklinę (wierzbę wiciową) na żywe płoty, szałasy i biomasę, wierzbę iwę dla pszczół i wierzbę białą jako duże drzewo na podmokłym terenie. Wierzby kwitną bardzo wcześnie i dają pszczołom pierwszy pyłek po zimie. Uprawa jest łatwa, ale wierzby pobierają dużo wody i nie wolno ich sadzić blisko domu ani kanalizacji. W lesie jadalnym zajmują wilgotne miejsca w warstwie krzewów i drzew.

Jak wygląda wierzba

Wierzby mają wąskie lub eliptyczne liście, giętkie pędy i kwiaty zebrane w kotki. Wierzby są dwupienne, więc kotki męskie i żeńskie rosną na osobnych roślinach.

Wierzba wiciowa (Salix viminalis), czyli wiklina, to krzew o długich, prostych, giętkich pędach i wąskich liściach, od spodu srebrzystych. Prowadzona jako odroślowa wypuszcza co roku pręty długie na kilka metrów.

Wierzba biała (Salix alba) to duże drzewo. RHS podaje, że dorasta do 25 m, a pełne rozmiary osiąga po 20–50 latach. Ma wąskie liście, srebrzyste od spodu, i kotki długie na 4–6 cm, które pojawiają się razem z liśćmi.

Wierzba iwa (Salix caprea) to duży krzew lub niskie drzewo o szerokich, jajowatych liściach. Jej srebrzyste „bazie” otwierają się w marcu, zanim rozwiną się liście.

Wymagania uprawowe

Wierzby potrzebują słońca i stałej wilgoci. W cieniu słabo rosną i łatwiej chorują. Wiklina i wierzba biała dobrze znoszą okresowe zalewanie i glebę podmokłą. RHS ocenia wierzbę białą na H6, czyli mrozy do -20°C, i podaje, że rośnie na glebie wapiennej, gliniastej, piaszczystej i próchnicznej, także słabo przepuszczalnej. Wierzba iwa poradzi sobie na suchszej glebie niż wiklina.

Wierzby sadzi się zimą i wczesną wiosną, w okresie bezlistnym. Wystarczy wbić w ziemię zeszłoroczny pęd, bo większość gatunków łatwo się ukorzenia. Wierzba iwa ukorzenia się z sadzonek gorzej, więc kupuj ją jako sadzonkę z korzeniami.

Rola w projekcie permakultury

Wierzba to najszybsze źródło biomasy w ogrodzie. RHS podaje, że może przyrastać do 2 m rocznie. Wiklina cięta co roku albo co 2–3 lata daje pręty na plecionki i podpory, gałęzie na mulcz i liście na paszę. Na plantacjach energetycznych wierzbę wiciową ścina się co 3 lata, gdy pędy mają 5–6 m wysokości.

Wierzba pije dużo wody, więc dobrze zagospodarowuje mokre zagłębienia terenu, brzegi stawów i dolną stronę rowów chłonnych. Korzenie stabilizują skarpy. Z prętów wbitych w ziemię robi się żywe płoty, szałasy i tunele dla dzieci.

Wierzba to też roślina dla pszczół. Wczesne kotki wierzby iwy są pierwszym dużym źródłem pyłku dla trzmieli i murarek, co opisujemy w kalendarzu roślin miododajnych i przy budowie hotelu dla owadów.

Dobre sąsiedztwo

Na wilgotnym skraju ogrodu wierzbę łącz z innymi gatunkami nadrzecznych zarośli. Obok dobrze rośnie czeremcha zwyczajna, która kwitnie po wierzbie i przedłuża pożytek dla pszczół do maja. Chmiel zwyczajny naturalnie wspina się po wierzbach w łęgach i daje szyszki na piwo i do poduszek.

Na wilgotnej glebie w sąsiedztwie wierzb rośnie też żywokost lekarski, który daje liście na mulcz. Za żywym płotem z wikliny, od strony osłoniętej od wiatru, dobrze sprawdzą się porzeczka czarna i bez czarny.

Nie sadź wierzby przy warzywniku ani przy drzewach owocowych na suchej glebie. Jej rozległe korzenie zabiorą im wodę.

Pielęgnacja i zbiór

Przez pierwsze lato po posadzeniu pilnuj, żeby ziemia przy prętach nie przesychała, i usuwaj trawę. RHS zaleca ściółkę grubą na co najmniej 5 cm, rozkładaną od późnej jesieni do końca zimy. Wiklinę na plantacji sadzi się z sadzonek długich na około 20 cm, w rzędach co 75 cm.

Żywy płot i szałas. Zimą wbij długie, zeszłoroczne pręty na co najmniej 30 cm w ziemię, pod kątem około 45°, co 25 cm. Drugą połowę prętów wbij między nimi pod przeciwnym kątem i przeplataj, tak żeby powstała kratka. Latem przytnij zbyt długie przyrosty, a zimą wplataj nowe pędy w luki.

Biomasa. Wiklinę tnij zimą, od listopada do marca, kilka centymetrów nad ziemią. Grubsze pędy wysusz na opał, cieńsze rozdrobnij na ściółkę.

Woda wierzbowa. Pokrój młode, zielone pędy na kawałki, zalej wodą i odstaw na kilka dni. Moczenie sadzonek innych roślin w takiej wodzie może przyspieszyć ich ukorzenianie.

Odmiany i sadzonki

Zakup: pręty wikliny kupisz zimą na wiązki u plecionkarzy i na plantacjach. Wierzbę iwę i odmiany ozdobne kupuje się jako sadzonki w pojemnikach.

Częste problemy

Najpoważniejszy problem to korzenie przy budynkach. Wierzby należą według RHS do drzew o bardzo dużym zapotrzebowaniu na wodę. Na gliniastej glebie mogą przesuszać grunt w promieniu równym swojej wysokości, a korzenie wrastają w nieszczelne, stare rury kanalizacyjne i drenaż. Dlatego RHS zaleca sadzenie żywych konstrukcji co najmniej 10 m od domu i rur.

RHS wymienia wśród szkodników wierzby białej mszyce, gąsienice, stonkowate, rośliniarki i czerwce, a wśród chorób antraknozę wierzby, parcha, raka, opieńkę i rdzę. Antraknoza powoduje brązowe plamy na liściach i zamieranie młodych pędów w mokre wiosny. Na wiklinie ciętej co roku zwykle wystarczy wyciąć i spalić porażone pędy.

Wierzby z czasem się rozrastają. Pręty żywego płotu przycinaj co roku, bo zaniedbany płot po kilku latach zamieni się w szpaler drzew.