Dżdżownice kalifornijskie: wermikompost w domu i w ogrodzie

Wermikompostowanie to przerabianie resztek kuchennych przez dżdżownice kompostowe w skrzynce, w domu albo w cieniu ogrodu. Dżdżownice kalifornijskie to handlowa nazwa dwóch bliskich gatunków, Eisenia fetida i Eisenia andrei, które żyją w warstwie rozkładających się liści i obornika, a nie w głębi gleby. W dobrych warunkach zjadają dziennie od połowy do całej swojej masy i zostawiają wermikompost, czyli biohumus: drobną, ciemną próchnicę do rozsady, donic i dołków przy sadzeniu. Skrzynka 40-60 l pracuje przez cały rok, nie wymaga przerzucania i nie śmierdzi, jeśli nie przekarmiasz dżdżownic.

Kiedy i gdzie stosować?

Wermikompostownik pasuje do mieszkania, balkonu i małej działki, gdzie nie ma miejsca na pryzmę, a także zimą, gdy zewnętrzny kompostownik prawie stoi. Dżdżownice najlepiej pracują w 15-25°C. Poniżej 7°C przestają się rozmnażać, poniżej około 3°C i powyżej 35°C giną. Dobre miejsca to kuchnia, piwnica, nieprzemarzający garaż albo zacieniony balkon od maja do września.

W ogrodzie możesz je prowadzić w zacienionej skrzyni lub pryzmie z obornika i liści, ale polska zima wymaga grubej okrywy albo przeniesienia części populacji do domu. Nazwa „kalifornijskie” wzięła się od amerykańskich hodowli, które rozpropagowały te dżdżownice. „Hybryda kalifornijska” to chwyt sprzedawców, nie osobny gatunek, a Eisenia fetida żyje dziko w pryzmach obornika także w Polsce.

Wermikompostownik nie zastąpi kompostownika w dużym ogrodzie. Skoszona trawa, gałęzie i wiadra chwastów to za dużo dla skrzynki, a świeża trawa grzeje się i zabija dżdżownice. Wermikompost domyka za to obieg resztek z kuchni, zgodnie z zasadą nie wytwarzaj odpadów.

Krok po kroku

1. Weź 2-3 jednakowe, nieprzezroczyste skrzynki 40-60 l z pokrywą. W dnie górnych wywierć otwory 6-8 mm co około 5 cm, którymi dżdżownice przejdą piętro wyżej, a pod pokrywą rząd otworów 2-3 mm na powietrze. Najniższa skrzynka zostaje bez otworów i zbiera odciek.
2. Wyłóż roboczą skrzynkę 10-15 cm podściółki z podartego, niezadrukowanego kartonu, suchych liści i garści dojrzałego kompostu. Zwilż ją do stanu wyżętej gąbki.
3. Wpuść dżdżownice ze złożem z hodowli. Na start wystarczy 500-1000 sztuk w różnym wieku. Przez pierwsze dwa tygodnie karm skromnie, bo dżdżownice dopiero się adaptują.
4. Karm porcjami rozdrobnionymi do 2-3 cm: obierki warzyw i owoców, fusy z kawy, zużyte torebki herbaty bez zszywek, zmielone skorupki jaj. Zakopuj porcję pod podściółką, za każdym razem w innym miejscu, i dokładaj garść suchego kartonu. Kolejną dawaj, gdy poprzednia prawie zniknie.
5. Gdy robocza skrzynka wypełni się po 2-3 miesiącach, postaw na niej drugą z nową podściółką i karm już tylko na górze. Dżdżownice przejdą w górę w ciągu 3-6 tygodni.
6. Dolną skrzynkę opróżnij, gdy nie widać w niej resztek pokarmu. Wysyp wermikompost w kopczyki na świetle i co 15-20 minut zbieraj wierzch: dżdżownice chowają się w głąb. Żółtobrązowe kokony wielkości 2-3 mm wracają do skrzynki.
7. Gotowy wermikompost przechowuj lekko wilgotny w przewiewnym worku. Dawki i terminy dla rozsady, donic i grządek znajdziesz w poradniku biohumus na DziałkaROD.pl.
8. Odciek z dolnej skrzynki to nie „herbatka z biohumusu”, tylko płyn z półrozłożonych resztek. Spuszczaj go co tydzień, rozcieńcz 1:10 i podlej nim rośliny ozdobne albo wylej na pryzmę.

W 15-25°C dorosła dżdżownica składa 1-2 kokony tygodniowo, z których po 2-3 tygodniach wychodzą zwykle 2-4 młode, dojrzałe po 2-3 miesiącach. Populacja dopasowuje się do ilości pokarmu i miejsca, więc skrzynka się nie przepełni. Nadwyżkę wpuść do kompostownika albo pod mulcz na grządce no-dig.

Częste błędy

Najczęstszy błąd to przekarmienie. Resztki gniją, zanim dżdżownice je zjedzą, pojawia się zapach i muszki owocówki. Zakopuj pokarm i karm mniej, a częściej. Drugi błąd to zbyt mokra podściółka: dżdżownice wychodzą na ścianki i pokrywę, a w skrzynce mnożą się białe roztocza i skoczogonki. Same są nieszkodliwe, ale sygnalizują nadmiar wilgoci i jedzenia, więc dodaj suchego kartonu. Trzeci to duże porcje cytrusów, cebuli i czosnku, które zakwaszają złoże, oraz chleb, makaron, mięso i nabiał, które pleśnieją i przyciągają muchy. Czwarty to dżdżownice z grządki zamiast kompostowych. Piąty to skrzynka w pełnym słońcu na balkonie, gdzie latem łatwo przekroczyć 30°C, albo na mrozie w altanie.

Materiały i koszt

Najtańszy wermikompostownik zbudujesz z dwóch-trzech skrzynek z marketu i wiertarki. Dżdżownice kupuj z hodowli, w zestawie ze złożem, a nie w samym torfie. Cena zależy głównie od liczby sztuk i kosztu wysyłki, która przy żywych dżdżownicach bywa równie droga jak one same. Gotowy wermikompostownik piętrowy ma kran do odcieku i łatwiej go opróżniać, ale działa tak samo. Podściółka nic nie kosztuje: wystarczy karton z paczek bez taśmy i worek suchych liści zebranych jesienią, który trzymasz na zapas obok skrzynki. Raz kupione dżdżownice rozmnażają się same, więc kolejne skrzynki zakładasz z nadwyżki albo oddajesz ją znajomym.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej odpowiedzi na pytania o różnicę między dżdżownicami kalifornijskimi a ogrodowymi, tempo rozmnażania, zapach w mieszkaniu i zimowanie na dworze. Jak używać gotowego wermikompostu przy rozsadzie i w donicach, opisuje poradnik o biohumusie, do którego linkujemy w kroku 7.