Melisa lekarska

Melisa lekarska to wieloletnia bylina z rodziny jasnotowatych, pochodząca z Europy Południowej i zachodniej Azji. Jej liście pachną cytryną i nadają się do herbaty, lemoniady, sałatek i deserów. Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego pszczołę miodną, a latem drobne kwiaty melisy przyciągają pszczoły. W ogrodzie permakulturowym to zioło do strefy 1, które rośnie w słońcu i w półcieniu, także na skraju krzewów owocowych. W lesie jadalnym zajmuje warstwę runa. Uprawa jest bardzo łatwa, a jedynym kłopotem bywa obfity samosiew.

Jak wygląda melisa lekarska

Melisa tworzy zwartą, gęstą kępę wysokości 40-60 cm, a w czasie kwitnienia do około 90 cm. Łodygi są czworokątne i rozgałęzione. Liście są jajowate, długie na kilka centymetrów, karbowano piłkowane na brzegach, jasnozielone i lekko pomarszczone, ułożone naprzeciwlegle. Po roztarciu wyraźnie pachną cytryną.

Latem, zwykle od czerwca do sierpnia, w kątach górnych liści pojawiają się drobne, dwuwargowe kwiaty, białe lub lekko żółtawe, czasem z różowym odcieniem. RHS podaje, że są bogate w nektar i przyciągają pszczoły.

Melisę najłatwiej pomylić z miętą i kocimiętką właściwą, a z daleka nawet z pokrzywą lub jasnotą białą. Pokrzywa ma parzące włoski i ciemniejsze, ostro piłkowane liście. Jasnota biała kwitnie dużymi, białymi kwiatami w okółkach i nie pachnie cytryną. Mięta pachnie mentolem, a kocimiętka ma szarozielone, filcowate liście o ostrym, miętowym zapachu.

Wymagania uprawowe

Melisa rośnie w pełnym słońcu i w lekkim półcieniu. RHS zaleca stanowisko słoneczne lub lekko zacienione i ostrzega przed glebą podmokłą, w której korzenie gniją zimą. Najlepsza jest gleba żyzna, próchniczna, umiarkowanie wilgotna i przepuszczalna. W pełnym słońcu na suchej ziemi liście są drobniejsze i bardziej aromatyczne, ale szybciej twardnieją. W półcieniu są większe i delikatniejsze.

RHS opisuje melisę jako w pełni odporną na mróz. Polskie poradniki podają, że w naszym klimacie zimuje bez kłopotu, ale w bardzo mroźne, bezśnieżne zimy może przemarznąć. Jesienią warto obsypać nasadę kępy kompostem.

Nasiona wysiewaj na rozsadę w marcu, przykrywając je bardzo cienko ziemią. RHS podaje, że wschodzą nawet po trzech tygodniach. Rozsadę sadź do gruntu w maju. Kupione sadzonki możesz sadzić przez cały sezon, najlepiej wiosną.

Rola w projekcie permakultury

Melisa jest jednym z niewielu ziół, które dobrze rosną w półcieniu. Dlatego możesz ją posadzić na skraju krzewów owocowych w lesie jadalnym, a nie tylko na nasłonecznionej rabacie ziołowej. Tam okrywa glebę gęstą kępą i ogranicza chwasty.

Jej druga funkcja to pożytek dla owadów. Kwitnie od czerwca do sierpnia, czyli po przekwitnięciu porzeczek i agrestu, i karmi pszczoły miodne, trzmiele i pszczoły samotnice. Dlatego dobrze uzupełnia letnią część kalendarza roślin miododajnych. Ścięte po kwitnieniu pędy zostaw na grządce jako ściółkę albo dodaj do kompostu.

Dobre sąsiedztwo

W lesie jadalnym posadź melisę na słonecznym lub lekko zacienionym skraju krzewów, takich jak porzeczka czarna i agrest. Kwitnie po nich, więc zapylacze zostają w ogrodzie także latem. Między kępami melisy dobrze sprawdzi się poziomka pospolita jako niska okrywa gleby.

Na grządce ziół wieloletnich melisa dobrze sąsiaduje z lubczykiem ogrodowym, który lubi podobnie żyzną glebę. Miętę możesz posadzić w pobliżu, ale tylko w zakopanym pojemniku, bo inaczej zarośnie kępę melisy. Nie sadź melisy tuż obok drobnych, wolno rosnących ziół, takich jak tymianek, bo jej samosiewy szybko je zagłuszą.

Pielęgnacja i zbiór

Pojedyncze, młode liście zrywaj przez całą wiosnę i lato. Do suszenia zbieraj całe pędy zwykle dwa razy w sezonie: tuż przed kwitnieniem, na początku czerwca, i pod koniec sierpnia. Ścinaj je kilka centymetrów nad ziemią, w suchy dzień, a liście susz w cieniu, w przewiewnym miejscu. RHS zauważa, że suszone liście mają znacznie łagodniejszy smak niż świeże.

Najważniejszy zabieg to cięcie po kwitnieniu. RHS radzi ściąć całą roślinę tuż nad ziemią, najlepiej zanim zawiąże nasiona. Odrośnie świeżymi liśćmi, a ty ograniczysz samosiew. Przekwitłe pędy usuń najpóźniej wczesną wiosną.

Wiosną rozłóż wokół kęp kompost, a latem utrzymuj ściółkę, jak przy mulczowaniu. Co kilka lat, wiosną lub jesienią, wykop kępę i podziel ją na kilka części. Zahamujesz w ten sposób jej rozrastanie i dostaniesz nowe rośliny.

Zastosowanie melisy w ziołolecznictwie i przeciwwskazania opisuje profil melisy lekarskiej na Ziołalecznicze.pl.

Odmiany i nasiona

Zakup: odmiany ozdobne kupuj jako sadzonki. RHS zauważa, że siewki z odmian nie zawsze mają ich cechy.

Częste problemy

Najczęstszy kłopot to samosiew. Melisa zostawiona do zawiązania nasion obsiewa okoliczne rabaty, ścieżki i szczeliny. Siewki łatwo wyrwać, ale lepiej nie dopuszczać do dojrzenia nasion i ścinać kępę po kwitnieniu.

RHS wymienia jako problemy skoczki, które zostawiają na liściach jasne plamki, oraz mączniaka prawdziwego, czyli biały nalot na liściach pod koniec lata. W obu przypadkach pomaga ścięcie porażonych pędów, po którym roślina wypuszcza zdrowe liście.

Na mokrej, ciężkiej glebie melisa gnije zimą. W pełnym słońcu i suszy liście żółkną i twardnieją. Wtedy podlej roślinę i ściółkuj glebę wokół kępy.