Mięta

Mięta to rodzaj wieloletnich bylin z rodziny jasnotowatych, do którego należy kilkanaście gatunków i wiele mieszańców. W ogrodach najczęściej rośnie mięta pieprzowa, o mocnym, mentolowym smaku, i mięta zielona, łagodniejsza, do kuchni i lemoniad. Liście zbiera się od wiosny do jesieni na świeżą herbatę, napoje i sosy. W ogrodzie permakulturowym mięta zajmuje warstwę runa w wilgotnych, lekko zacienionych miejscach, a w sierpniu jej kwiaty karmią owady. Uprawa jest bardzo łatwa. Trudność polega na tym, żeby mięta nie zajęła całej działki, bo szybko rozrasta się podziemnymi kłączami.

Jak wygląda mięta

Mięty tworzą luźne kępy wysokości 30-90 cm, zależnie od gatunku, połączone płożącymi się kłączami i rozłogami. Łodygi są czworokątne, często czerwonawe. Liście są ułożone naprzeciwlegle, jajowate lub lancetowate, piłkowane na brzegach, gładkie albo owłosione. Po roztarciu pachną mentolem lub słodko, zależnie od gatunku. Latem, zwykle w lipcu i sierpniu, na szczytach pędów lub w kątach liści pojawiają się drobne, liliowe, różowe lub białe kwiaty zebrane w kłosy albo okółki.

Mięta pieprzowa ma ciemnozielone, często purpurowo nabiegłe liście na krótkich ogonkach i silny, chłodzący zapach. Mięta zielona ma jaśniejsze, siedzące liście i łagodniejszy smak. W Polsce dziko rosną między innymi mięta polna na polach i mięta wodna na brzegach wód.

Miętę łatwo pomylić z melisą, która pachnie cytryną, i z kocimiętką, która ma szarozielone, filcowate liście. Uważaj na miętę polej, czyli Mentha pulegium. RHS opisuje ją jako szkodliwą przy jedzeniu, dlatego kupuj sadzonki z pewnego źródła i sprawdzaj nazwę łacińską.

Wymagania uprawowe

Mięta rośnie w słońcu i w półcieniu. RHS podaje, że znosi różne rodzaje gleby, ale najlepiej rośnie na żyznej, próchnicznej i stale wilgotnej. W pełnym słońcu na suchej ziemi liście są drobne, twarde i szybciej chorują na rdzę. Dlatego w ogrodzie najlepiej sprawdza się lekki półcień i gleba, która nie przesycha.

Większość mięt jest w pełni mrozoodporna. Zimą część nadziemna zamiera, a wiosną roślina odrasta z kłączy. W gruncie nie wymaga okrywania.

Sadź miętę wiosną lub jesienią. Ze względu na kłącza zawsze sadź ją w ograniczonym miejscu: w dużej donicy albo w pojemniku bez dna zakopanym w ziemi, z brzegiem kilka centymetrów nad powierzchnią. Taki sposób zaleca RHS.

Rola w projekcie permakultury

Mięta to typowe zioło strefy 1, które zbierasz codziennie latem na herbatę. Dobrze wykorzystuje wilgotne miejsca, których nie lubią zioła śródziemnomorskie: okolice beczki z deszczówką, brzeg oczka wodnego, północną stronę altany. Na brzegu stawu dobrze rośnie rodzima mięta wodna. Woda z zbiornika na deszczówkę wystarczy, żeby mięta nie przesychała latem.

W sierpniu kwiaty mięty przyciągają pszczoły, trzmiele, motyle i bzygi, dlatego mięty są w kalendarzu roślin miododajnych. Pozwól więc części pędów zakwitnąć. Mięta szybko zakrywa glebę, ale w warstwie runa traktuj ją ostrożnie. To nie jest roślina inwazyjna w sensie przyrodniczym, ale w ogrodzie łatwo zagłusza sąsiadów.

Dobre sąsiedztwo

Miętę zawsze sadź osobno lub w pojemniku, nawet jeśli sąsiedzi są dobrze dobrani. W ten sposób może rosnąć blisko innych ziół lubiących wilgoć, na przykład melisy lekarskiej i lubczyku ogrodowego, i nie wchodzić w ich kępy.

W lesie jadalnym zakopany pojemnik z miętą postaw na wilgotnym, lekko zacienionym skraju krzewów, na przykład porzeczki czarnej, albo obok rabarbaru, który lubi podobnie żyzną glebę. Dalej możesz posadzić żywokost lekarski, którego liście nadają się na ściółkę. Nie sadź mięty bez bariery obok szparagów, truskawek, poziomek ani drobnych ziół, bo po dwóch, trzech latach kłącza zajmą całą grządkę.

Pielęgnacja i zbiór

Zrywaj młode wierzchołki pędów regularnie od późnej wiosny do jesieni. Częste zbieranie sprawia, że roślina się zagęszcza. Do herbaty możesz liście suszyć w cieniu. RHS zauważa, że mrożenie lepiej zachowuje smak niż suszenie, więc posiekane liście warto też zamrozić w kostkach lodu.

Po kwitnieniu RHS radzi ściąć roślinę na wysokość około 5 cm. Odrośnie świeżymi liśćmi, które zbierzesz do jesieni. Stare, zaschnięte pędy usuń od późnej jesieni do wiosny.

Mięta w pojemniku po kilku latach zagęszcza się i łysieje w środku. Wtedy wiosną lub jesienią wyjmij ją, odrzuć starą, zdrewniałą część i posadź z powrotem kilka młodych kawałków kłącza w świeżej ziemi z kompostem. Mięta łatwo ukorzenia się też z pędów wstawionych do wody.

Zastosowanie mięty pieprzowej w ziołolecznictwie i przeciwwskazania opisuje profil mięty pieprzowej na Ziołalecznicze.pl.

Gatunki i odmiany

Zakup: smak mięty mocno różni się między roślinami, nawet w obrębie gatunku. Najlepiej kupić sadzonkę, której liść wcześniej spróbujesz, albo wziąć kawałek kłącza od sąsiada.

Częste problemy

Największy problem to rozrastanie się. Mięta posadzona bez bariery w ciągu dwóch, trzech lat wchodzi kłączami w sąsiednie grządki i trawnik. RHS ostrzega, że kawałki kłączy pozostawione w ziemi odrastają, więc usuwanie mięty wymaga wykopania jak największej części korzeni, czasem kilka razy w sezonie.

Druga częsta sprawa to rdza mięty, czyli choroba grzybowa z pomarańczowymi, później ciemnymi plamkami na pędach i spodzie liści. Porażonych pędów nie kompostuj, a przy silnym porażeniu załóż nową rabatę ze zdrowej sadzonki w innym miejscu.

Na liściach żerują też mszyce i gąsienice drobnych motyli. Zwykle nie wymagają reakcji, bo po ścięciu roślina szybko odrasta.