Rabarbar

Rabarbar to duża, wieloletnia bylina warstwy runa w lesie jadalnym i jedno z najłatwiejszych warzyw wieloletnich dla początkujących. Raz posadzony daje plon co roku przez 10 lat i dłużej, bez corocznego siewu. Jemy wyłącznie ogonki liściowe, zbierane od wiosny do końca czerwca. Blaszki liściowe są trujące, bo zawierają dużo kwasu szczawiowego. Rabarbar jest w pełni mrozoodporny i potrzebuje tylko żyznej gleby, wilgoci i miejsca na rozłożyste liście.

Wymagania uprawowe

Rabarbar najlepiej rośnie w pełnym słońcu, ale znosi lekki półcień, zwłaszcza w popołudniowych godzinach. W cieniu daje cieńsze i mniej liczne ogonki. Potrzebuje gleby żyznej, próchniczej i głębokiej, która dobrze trzyma wilgoć, ale nie stoi w niej woda. Odczyn lekko kwaśny do obojętnego, w przybliżeniu pH 5,5-7, jest dla niego odpowiedni. Na ciężkiej, podmokłej glinie karpa łatwo gnije, więc lepiej sadzić go na lekkim wzniesieniu lub na podwyższonej grządce.

Podlewanie jest ważne w czasie suchej wiosny, gdy roślina buduje ogonki do zbioru. Dorosła karpa ma głębokie korzenie i latem radzi sobie z krótką suszą, choć liście wtedy więdną. Rabarbar jest w Polsce w pełni mrozoodporny. Do rozpoczęcia wzrostu potrzebuje nawet okresu chłodu zimą. Wiosną pąki znoszą przymrozki, choć mocny mróz może uszkodzić już rozwinięte liście i ogonki. Przed posadzeniem warto dokładnie usunąć z miejsca chwasty wieloletnie.

Karpy sadzi się jesienią lub wczesną wiosną tak, żeby pąki znalazły się tuż pod powierzchnią gleby. W polskich sklepach i szkółkach najczęściej spotyka się odmiany ‘Victoria’ i ‘Holsteiner Blut’.

Rola w projekcie permakultury

Rabarbar to warzywo wieloletnie, które pasuje do warstwy runa na słonecznym skraju lasu jadalnego albo do strefy 1, blisko domu. Raz posadzona karpa rośnie w tym samym miejscu przez wiele lat, więc nie wymaga corocznego przekopywania ani siewu. To dobra roślina do ogrodu prowadzonego metodą uprawy bez przekopywania.

Ogromne liście szybko zacieniają glebę wokół karpy i hamują kiełkowanie chwastów. Pod koniec sezonu można je ściąć i zostawić na miejscu albo dodać do kompostu, bo kwas szczawiowy rozkłada się w czasie kompostowania. Daje to dużo materii organicznej z małej powierzchni. Rabarbar daje też pierwszy duży zbiór w roku, gdy krzewy owocowe dopiero kwitną. Pozwala to rozłożyć zbiory w ogrodzie od kwietnia do jesieni.

Dobre sąsiedztwo

Rabarbar dobrze czuje się obok agrestu. Oba lubią żyzną, wilgotną glebę z dużą ilością kompostu. Agrest rośnie wyżej, a rabarbar zajmuje przestrzeń przy ziemi, więc tworzą dwie różne warstwy na jednym skrawku ogrodu. Trzeba tylko zostawić między nimi co najmniej metr, bo liście rabarbaru mocno zacieniają otoczenie.

Dobrym sąsiadem jest też żywokost lekarski. Jego liście można ścinać kilka razy w sezonie i zostawiać wokół karp rabarbaru jako ściółkę bogatą w składniki pokarmowe. Między roślinami, w miejscach, gdzie nie ma cienia, dobrze sprawdza się koniczyna biała. Okrywa glebę i dzięki azotofiksacji z udziałem bakterii brodawkowych wzbogaca ją w azot, którego rabarbar potrzebuje sporo. Nie sadź rabarbaru tuż obok niskich warzyw, które potrzebują słońca, bo jego liście szybko je zagłuszą.

Pielęgnacja i zbiór

W pierwszym roku po posadzeniu nie zbiera się ogonków, żeby roślina się ukorzeniła. W drugim roku można zerwać tylko kilka. Pełny zbiór zaczyna się od trzeciego roku. Ogonki zbiera się od kwietnia lub maja do końca czerwca. Nie tnie się ich nożem, tylko chwyta nisko przy nasadzie, przekręca i wyrywa. Za każdym razem zostawia się co najmniej dwie trzecie liści, żeby roślina mogła odbudować siły. Od lipca zbiór się kończy, a liście zostają, żeby karpa zgromadziła zapasy na kolejny rok. Blaszkę liściową odcina się zaraz po zerwaniu i zostawia na grządce albo wrzuca do kompostu.

Pędy kwiatowe wycina się przy ziemi zaraz po pojawieniu się. Kwitnięcie osłabia roślinę i zmniejsza plon w kolejnych latach. Każdej wiosny wokół karpy rozkłada się kilka centymetrów dobrze rozłożonego kompostu, nie przykrywając samych pąków. Opisane w poradniku mulczowanie chroni glebę przed wysychaniem.

Co 5-6 lat, gdy ogonki stają się cieńsze, warto podzielić karpę. Robi się to jesienią lub wczesną wiosną. Każdy kawałek powinien mieć co najmniej jeden zdrowy pąk.

Częste problemy

Najważniejsza sprawa to bezpieczeństwo. Blaszki liściowe rabarbaru zawierają dużo kwasu szczawiowego i nie wolno ich jeść. Ogonki są jadalne, ale zawierają szczawiany, więc zwykle je się je w umiarkowanych ilościach i po ugotowaniu. Ogonki zwiędłe lub uszkodzone przez silny przymrozek lepiej wyrzucić.

Częstym problemem jest gnicie karpy na podmokłej, ciężkiej glebie. Objawia się zamieraniem liści i miękkimi, brązowymi tkankami u nasady. Gnijące części trzeba wyciąć, a roślinę przesadzić na wyżej położone, przepuszczalne miejsce.

Cienkie i nieliczne ogonki to zwykle znak, że karpa jest za stara, za gęsta albo brakuje jej składników pokarmowych. Pomaga podział karpy i kompost. Na liściach pojawiają się czasem plamy grzybowe, ale zwykle nie szkodzą plonowi. Młode liście w wilgotne wiosny bywają podgryzane przez ślimaki.