Tarnina

Tarnina, czyli śliwa tarnina, to rodzimy, bardzo ciernisty krzew, który w kwietniu pokrywa się białymi kwiatami, zanim rozwiną się liście. Jesienią daje drobne, granatowe owoce, najsmaczniejsze po przymrozkach. W lesie jadalnym zajmuje warstwę krzewów i najlepiej sprawdza się jako żywopłot ochronny na granicy działki. Uprawa jest łatwa, ale trzeba pamiętać, że tarnina mocno się rozrasta z odrostów korzeniowych i potrzebuje miejsca, które łatwo kontrolować.

Jak wygląda tarnina

Tarnina rośnie jako gęsty, rozłożysty krzew, zwykle wysoki na 1-3 m, rzadziej do 4 m. Ma ciemną, prawie czarną korę i liczne krótkie pędy zakończone ostrymi cierniami. Kwitnie w marcu i kwietniu, przed rozwojem liści. Wtedy cały krzew jest biały od drobnych, pięciopłatkowych kwiatów, co pozwala łatwo rozpoznać tarninę z daleka. Liście są małe, eliptyczne, drobno piłkowane, długie na 2-5 cm. Owoce to kuliste pestkowce o średnicy około 1-1,5 cm, granatowe lub prawie czarne, pokryte sinym, woskowym nalotem. Dojrzewają we wrześniu i październiku i trzymają się gałęzi do zimy.

Wczesną wiosną tarninę łatwo pomylić z ałyczą, która też kwitnie na biało w kwietniu. Ałycza jest jednak zwykle wyższa, ma mniej cierni, kwitnie razem z rozwojem liści, a jej owoce są większe, żółte lub czerwone i dojrzewają już latem. Śliwa domowa ma owoce dużo większe i słodsze. Głóg kwitnie dopiero w maju, gdy ma już liście, a jego owoce są czerwone.

Wymagania uprawowe

Tarnina najlepiej kwitnie i owocuje w pełnym słońcu. W półcieniu też rośnie, ale owocuje słabiej. Ma bardzo małe wymagania glebowe. Dobrze rośnie na glebach suchych, kamienistych i gliniastych, najlepiej o odczynie obojętnym do zasadowego. Nie lubi tylko długotrwale podmokłych miejsc. W naturze spotyka się ją na nasłonecznionych zboczach, miedzach, skrajach lasów i przy drogach.

Po ukorzenieniu się tarnina dobrze znosi suszę i nie wymaga podlewania. W pierwszym roku po posadzeniu podlewaj ją podczas upałów i utrzymuj wokół sadzonek warstwę mulczu. Nie potrzebuje nawożenia, a na żyznej glebie rośnie bujnie kosztem owoców. Jest w pełni mrozoodporna i zimuje bez okrycia w całej Polsce.

Sadzi się ją jesienią lub wczesną wiosną, zwykle w żywopłocie po 3-4 sadzonki na metr. Jeśli działka jest mała, zaplanuj wokół tarniny pas trawy do koszenia albo ścieżkę, które powstrzymają odrosty.

Rola w projekcie permakultury

Tarnina to jeden z najskuteczniejszych krzewów na żywopłot ochronny. Jej ciernie zatrzymują sarny, psy i ludzi lepiej niż siatka, a gęste gałęzie hamują wiatr i tworzą osłonięty mikroklimat dla roślin za nimi. W przyrodzie tarnina jest typową rośliną pionierską: jako jedna z pierwszych zarasta porzucone pola i miedze, a w jej ciernistej osłonie mogą wyrastać młode drzewa. Bardzo wczesne kwiaty dają pokarm pszczołom i trzmielom, gdy w ogrodzie kwitnie jeszcze niewiele roślin. Gąszcz chroni gniazda ptaków przed drapieżnikami, a liście są pokarmem dla wielu gatunków motyli. Tarnina dobrze więc buduje efekt krawędziowy na skraju lasu jadalnego. Daje też owoce w czasie, gdy większość krzewów jest już po zbiorach.

Dobre sąsiedztwo

Tarnina najlepiej sprawdza się w mieszanym żywopłocie z innymi ciernistymi krzewami. Z głogiem jednoszyjkowym i dziką różą tworzy gęsty, trudny do przejścia pas, który kwitnie od marca do czerwca i daje owoce do późnej jesieni. Śliwa wiśniowa dobrze uzupełnia ją w wyższej warstwie żywopłotu i daje owoce latem, zanim dojrzeje tarnina. Na suchym, piaszczystym brzegu dobrym sąsiadem jest rokitnik zwyczajny, który wiąże azot i też tworzy cierniste zarośla. Dereń jadalny lubi podobne słoneczne, suche stanowisko i kwitnie dla zapylaczy jeszcze wcześniej. Nie sadź tarniny przy warzywniku, rabatach i trawnikach, bo jej odrosty szybko w nie wejdą. Najlepiej, gdy od strony ogrodu oddziela ją ścieżka lub koszony pas trawy.

Pielęgnacja i zbiór

Tarnina prawie nie wymaga pielęgnacji. W pierwszych dwóch latach usuwaj trawę wokół sadzonek i stosuj mulczowanie, żeby młode krzewy szybciej się rozrosły. Po posadzeniu skróć pędy o około jedną trzecią, wtedy żywopłot zagęści się od dołu.

Najwięcej pracy wymagają odrosty korzeniowe. Usuwaj je co roku, najlepiej wycinając je przy samym korzeniu, a nie tylko przycinając przy ziemi. Pas koszonej trawy wokół żywopłotu zwykle wystarczy, żeby tarnina nie wchodziła dalej. Cięcie formujące najlepiej robić późną zimą. Pamiętaj, że tarnina kwitnie na pędach z poprzedniego roku, więc mocne coroczne cięcie ogranicza owocowanie. Przy pracy zawsze noś grube rękawice, bo ukłucia cierniami często się zaogniają.

Owoce dojrzewają we wrześniu i październiku, ale są wtedy bardzo cierpkie. Tradycyjnie zbiera się je po pierwszych przymrozkach, w październiku lub listopadzie, kiedy miękną i tracą część cierpkości. Owoce zebrane wcześniej można przemrozić w zamrażarce. Z tarniny robi się głównie nalewki, konfitury, soki i dodatek do przetworów z innych owoców. Pestek nie rozgryzaj ani nie miel, bo jak u innych śliw zawierają amigdalinę.

Odmiany i sadzonki

Do żywopłotu wybiera się zwykłe sadzonki gatunku. Są tanie, rosną szybko i dobrze owocują. Odmiany ozdobne, na przykład o purpurowych liściach, kupuje się raczej dla wyglądu niż dla owoców.

Sadzonki: tarninę sprzedaje się jako młode sadzonki na żywopłot, z gołym korzeniem albo w małych pojemnikach. Sadzi się je jesienią lub wczesną wiosną. Wiele osób zbiera też odrosty z istniejących krzewów, za zgodą właściciela terenu, i przesadza je wczesną wiosną.

Sadzonki tarniny na żywopłot znajdziesz w szkółce Sadowniczy.pl.

Częste problemy

Najczęstszy problem to nadmierny rozrost. Tarnina posadzona bez planu potrafi w kilka lat zająć kawałek trawnika albo wejść na sąsiednią działkę. Zostaw jej miejsce, które łatwo kosić, albo wkop przy ścieżce barierę korzeniową.

Wiosną krzewy mogą oprzędzać gąsienice namiotników, które zjadają liście i okrywają gałęzie siecią. Wystarczy wyciąć gniazda. Na liściach żerują też mszyce, ale zwykle zjadają je biedronki i ptaki z żywopłotu. Jak inne śliwy, tarnina może chorować na brunatną zgniliznę owoców, a dziko rosnące krzewy bywają też żywicielem wirusa szarki śliw, który mszyce przenoszą na drzewa w sadzie. Dlatego nie sadź jej tuż przy sadzie śliw. Słabe owocowanie oznacza zwykle zbyt cieniste stanowisko albo zbyt częste, krótkie cięcie. Kwiaty mogą też uszkodzić późne przymrozki.