Śliwa wiśniowa (ałycza)

Śliwa wiśniowa, nazywana też ałyczą, to szybko rosnące, odporne drzewo lub duży krzew z rodzaju śliwa. Kwitnie na biało jako jedna z pierwszych w kwietniu, a latem daje małe, okrągłe, żółte lub czerwone owoce. W Polsce wiele osób nazywa ją mirabelką, choć prawdziwa mirabelka to inna roślina. W lesie jadalnym ałycza zajmuje warstwę niskich drzew. Jest łatwa w uprawie i dobrze sprawdza się jako drzewo pionierskie oraz w swobodnym żywopłocie.

Jak wygląda śliwa wiśniowa

Ałycza rośnie jako wielopniowy krzew lub drzewo wysokości 4-8 m, czasem do 10 m, o szerokiej, gęstej koronie. Młode pędy są zielone lub czerwonawe, a na krótkopędach często tworzą się ciernie. Liście są eliptyczne, drobno piłkowane, długie na 4-7 cm, błyszczące z wierzchu. Kwiaty są białe, pojedyncze, o średnicy około 2 cm. Pojawiają się na początku kwietnia, przed rozwojem liści albo razem z nimi. Owoce są kuliste, o średnicy 2-3 cm, żółte, czerwone lub ciemnoczerwone, soczyste i często kwaskowate. Pestka zwykle mocno trzyma się miąższu.

Ałycza a mirabelka

Nazwa „mirabelka” jest w Polsce używana potocznie dla ałyczy, zwłaszcza dla zdziczałych drzew przy drogach i na działkach. Botanicznie prawdziwa mirabelka to podgatunek śliwy domowej, Prunus domestica subsp. syriaca. Ma małe, słodkie, żółte owoce, często z czerwonymi kropkami, z łatwo odchodzącą pestką. Uprawia się ją jako odmianę szlachetną, na przykład ‘Mirabelka z Nancy’. Ałycza, czyli śliwa wiśniowa, to osobny gatunek, Prunus cerasifera. Ma owoce zwykle kwaśniejsze i mniej aromatyczne. Zamieszania dodaje to, że ałycza jest najpopularniejszą podkładką dla śliw. Gdy zamrze szlachetna korona, z podkładki odrasta właśnie ałycza.

Wiosną ałyczę łatwo pomylić z tarniną. Tarnina jest jednak niższa, dużo bardziej ciernista, ma ciemną korę i drobne, granatowe owoce dojrzewające jesienią.

Wymagania uprawowe

Ałycza najlepiej rośnie i owocuje w pełnym słońcu. Znosi lekki półcień, ale wtedy owocuje słabiej. Ma małe wymagania glebowe. Rośnie na glebach piaszczystych, gliniastych i kamienistych, choć najlepiej na glebie umiarkowanie żyznej, próchnicznej i przepuszczalnej. Nie lubi długotrwałego zalewania korzeni. Jest odporna na suszę, miejskie warunki i silne cięcie. Dlatego często sadzi się ją przy drogach i w zadrzewieniach śródpolnych.

Po ukorzenieniu się ałycza zwykle nie wymaga podlewania. W pierwszym roku podlewaj ją podczas suszy i utrzymuj wokół pnia warstwę mulczu. Nawożenie nie jest konieczne. Ałycza jest mrozoodporna i zimuje bez okrycia. W chłodniejszych rejonach młode drzewka warto przez pierwszy sezon osłonić od mroźnego, wysuszającego wiatru. Ponieważ kwitnie bardzo wcześnie, jej kwiaty czasem uszkadzają wiosenne przymrozki.

Rola w projekcie permakultury

Ałycza to dobre drzewo pionierskie na pierwsze lata lasu jadalnego. Rośnie szybko, znosi słabą glebę i wiatr, a jej korona osłania wolniej rosnące drzewa. Jako roślina pionierska może później zostać przycięta albo częściowo usunięta, gdy cenniejsze drzewa się rozrosną. Wczesnokwietniowe kwiaty są ważnym pożytkiem dla pszczół i trzmieli na początku sezonu. Gęsta, częściowo ciernista korona daje ptakom miejsca do gniazdowania. Ałycza sprawdza się też w wyższej części żywopłotu, gdzie osłania działkę od wiatru i tworzy korzystny mikroklimat. Opadłe liście i przycięte gałęzie można zostawić jako mulcz. Dodatkowo z łatwością wyrasta z pestek, więc służy jako tania podkładka do szczepienia szlachetnych śliw.

Dobre sąsiedztwo

Ałycza dobrze rośnie w mieszanym żywopłocie z rodzimymi, ciernistymi krzewami. Tarnina, głóg jednoszyjkowy i dzika róża wypełniają dolną część pasa, a ałycza tworzy jego wyższą warstwę. Razem kwitną od kwietnia do czerwca i dają owoce od lipca do zimy. Obok dobrze sprawdza się świdośliwa olcholistna, która owocuje w czerwcu, przed ałyczą. Pod koroną młodych drzew warto wysiać koniczynę białą, która okrywa glebę i dostarcza azot. Na suchym, piaszczystym brzegu dobrym sąsiadem jest rokitnik zwyczajny. Nie sadź ałyczy tuż przy sadzie szlachetnych śliw i moreli, jeśli chcesz ograniczyć wspólne choroby. Pamiętaj też, że z opadłych owoców wyrastają siewki, więc pod koroną najlepiej sprawdza się runo, które łatwo kosić lub ściółkować.

Pielęgnacja i zbiór

W pierwszych latach usuwaj trawę wokół pnia i stosuj mulczowanie. Drzewo prowadzone swobodnie wymaga tylko prześwietlania co kilka lat, czyli wycinania pędów krzyżujących się, chorych i rosnących do środka korony. Najlepiej robić to latem, po zbiorze owoców, bo śliwy gorzej znoszą cięcie zimą. Żywopłot z ałyczy tnie się po kwitnieniu. Krótkie cięcie co roku ogranicza jednak kwitnienie i owoce. Co roku wyrywaj też siewki, które wyrastają z opadłych pestek.

Owoce dojrzewają zwykle w lipcu i sierpniu. Dojrzałe szybko opadają, dlatego zbiera się je co kilka dni albo rozkłada pod drzewem płachtę i potrząsa gałęziami. Owoce różnych drzew mocno się różnią. Jedne są słodkie i nadają się do jedzenia na surowo, inne są kwaśne. Z ałyczy robi się kompoty, dżemy, powidła, soki, nalewki i wino, a także kwaśne sosy do mięs. Owoce dobrze się mrożą, a po wydrylowaniu nadają się też do suszenia. Pestek nie rozgryzaj, bo jak u innych śliw zawierają amigdalinę.

Odmiany i sadzonki

Na żywopłot i do lasu jadalnego kupuje się zwykle sadzonki gatunku. Są tanie i szybko rosną. Odmiany ozdobne o czerwonych lub purpurowych liściach, na przykład ‘Nigra’ i ‘Pissardii’, sadzi się głównie dla wyglądu. Też owocują, ale ich owoce bywają drobniejsze i mniej smaczne. Jeśli zależy ci na słodkich, żółtych owocach, posadź prawdziwą mirabelkę, czyli odmianę śliwy domowej. ‘Mirabelka z Nancy’ jest samopylna i dojrzewa pod koniec sierpnia.

Zapylanie: ałycze z siewek bywają słabo samopylne. W żywopłocie z kilku roślin nie stanowi to problemu, ale pojedyncze drzewo owocuje lepiej, gdy w pobliżu kwitnie druga ałycza.

Sadzonki ałyczy na żywopłot znajdziesz w szkółce Sadowniczy.pl.

Częste problemy

Ałycza jest odporna, ale może chorować na choroby typowe dla śliw. Brunatna zgnilizna powoduje gnicie owoców i zasychanie kwiatów. Porażone owoce zbieraj i usuwaj, także te, które zaschły na gałęziach. Na liściach pojawia się czasem dziurkowatość liści, a na pniu wycieki gumy po uszkodzeniach. Ałycza bywa też żywicielem wirusa szarki śliw, który mszyce przenoszą na inne śliwy.

Częstym problemem są kwiaty zniszczone przez wiosenne przymrozki. Wtedy w danym roku owoców jest mało albo nie ma ich wcale. Kłopot sprawiają też liczne siewki i odrosty, zwłaszcza z drzew szczepionych na ałyczy. Usuwaj je co roku, żeby nie zarosły ogrodu. Jeśli drzewo rośnie bujnie, ale prawie nie owocuje, sprawdź, czy nie stoi w cieniu i czy w pobliżu kwitnie drugi zapylacz.