Winorośl

Winorośl to długowieczne pnącze owocowe, które w ogrodzie permakulturowym porasta pergolę, altanę albo ciepłą, południową ścianę domu. Latem daje cień, a od sierpnia do października grona deserowe lub na wino. W lesie jadalnym zajmuje warstwę pnączy i wykorzystuje przestrzeń pionową, której nie zajmują inne rośliny. W Polsce uprawa ma średni poziom trudności. Kluczem jest wybór wczesnej, mrozoodpornej odmiany odpornej na choroby grzybowe, bo tylko taka dojrzewa co roku i obywa się bez regularnych oprysków.

Jak wygląda winorośl

Winorośl to pnącze o drewniejących pędach, które czepiają się podpory rozwidlonymi wąsami. Liście są duże, okrągławe, zwykle trój- lub pięcioklapowe, z sercowatym wcięciem u nasady i ząbkowanym brzegiem. Kora starszych pędów jest brązowa i łuszczy się długimi pasmami. Drobne, zielonkawe, pachnące kwiaty zebrane w wiechy pojawiają się w czerwcu. Owocem jest jagoda, zielona, żółta, różowa, czerwona lub granatowa, zebrana w grona. Winorośl łatwo pomylić z dzikim winem, czyli winobluszczem. Winobluszcz ma jednak liście złożone z pięciu listków albo klapowane i błyszczące, czepia się ściany przylgami i ma drobne, niejadalne owoce.

Wymagania uprawowe

Winorośl potrzebuje najcieplejszego miejsca w ogrodzie: pełnego słońca, osłony od północnych wiatrów, najlepiej przy ścianie od południa lub zachodu. Ściana oddaje nocą ciepło zebrane w dzień, co przyspiesza dojrzewanie gron. W cieniu krzew urośnie, ale owoce będą kwaśne. Gleba ma być ciepła i przepuszczalna, umiarkowanie żyzna, o pH około 6,0-7,5. Winorośl dobrze znosi glebę kamienistą i lekko zasadową, ale nie lubi ciężkiej, podmokłej ziemi ani zastoisk zimnego powietrza. Zbyt żyzne podłoże pędzi pędy kosztem owoców.

Mrozoodporność zależy od odmiany. Instytut Ogrodnictwa podaje dla polecanych mieszańców odporność na mróz do -25°C, a dla niektórych do -28 i -30°C. Odmiany winorośli właściwej przemarzają łatwiej i w chłodne lata mogą nie dojrzeć.

Rola w projekcie permakultury

Winorośl dokłada do ogrodu kolejne piętro. Na pergoli od południa daje latem cień nad tarasem, a zimą, po opadnięciu liści, przepuszcza słońce do domu. Porośnięta ściana chłodzi budynek w upały i tworzy korzystny mikroklimat. To dobry przykład wykorzystania jednego elementu do kilku funkcji: cień, owoce i ochrona ściany.

Krzew żyje kilkadziesiąt lat i po ukorzenieniu ma głęboki system korzeniowy, więc dobrze znosi suszę. W ogrodzie bez chemii najważniejszy jest wybór odmiany. Mieszańce PIWI, odporne na mączniaka prawdziwego i rzekomego, pozwalają zbierać winogrona bez regularnych oprysków. Dlatego są lepszym wyborem do lasu jadalnego niż delikatne odmiany deserowe z południa Europy.

Dobre sąsiedztwo

Pod winoroślą, na słonecznym stanowisku, dobrze sprawdza się koniczyna biała. Okrywa glebę, wiąże azot i nie konkuruje mocno o wodę z głęboko korzeniącym się krzewem. U podstawy ściany możesz posadzić lebiodkę pospolitą i inne zioła lubiące suche, ciepłe miejsca. Kwitną latem i przyciągają owady, które polują na szkodniki. Na skraju, gdzie jest więcej wilgoci, rośnie poziomka pospolita.

Na jednej pergoli winorośl możesz łączyć z aktinidią ostrolistną, sadząc je po przeciwnych stronach konstrukcji. Przy młodych krzewach, zanim pergola się zazieleni, na wolnej ziemi wysiej facelię błękitną. Nie sadź winorośli w cieniu drzew ani obok silnie rosnących pnączy, które zasłonią jej grona.

Pielęgnacja i zbiór

Winorośl owocuje na tegorocznych pędach, które wyrastają z zeszłorocznego drewna. Dlatego co roku trzeba ją ciąć. Główne cięcie wykonuj w lutym i na początku marca, przed ruszeniem soków. Później krzew mocno „płacze”, a wyciekający sok go osłabia. Od czerwca do sierpnia wykonuj zielone prace: usuwaj zbędne pędy, skracaj pędy z gronami kilka liści za ostatnim gronem, a w sierpniu odsłoń grona z liści, żeby lepiej dojrzewały.

Młode krzewy przez pierwsze 2-3 zimy okrywaj kopczykiem z ziemi lub kory przy nasadzie. Wokół krzewu utrzymuj warstwę ściółki, jak przy mulczowaniu. Ogranicza ona chwasty i parowanie. Młode krzewy w czasie suszy podlewaj deszczówką z zbiornika. Starsze zwykle radzą sobie same.

Grona zbieraj, gdy jagody są słodkie, mają pełny kolor odmiany, a szypułka zaczyna brązowieć. Kolor nie wystarczy, więc najpierw spróbuj kilku jagód. Szczegółowy plan cięcia i prowadzenia krzewu krok po kroku znajdziesz w profilu winorośli na DziałkaROD.pl.

Odmiany i sadzonki

Zakup: kupuj sadzonki w doniczkach, szczepione lub na własnych korzeniach, z opisem mrozoodporności i terminu dojrzewania.

Sadzonki Aurory i Solaris znajdziesz w szkółce Sadowniczy.pl.

Częste problemy

Najczęstszy problem to grona, które nie dojrzewają. Winna jest zwykle zbyt późna odmiana, cień albo nadmiar gron i liści. Wybieraj odmiany wczesne, przerzedzaj grona i w sierpniu odsłaniaj je z liści.

W wilgotne lata winorośl atakuje mączniak rzekomy, który tworzy żółte, oleiste plamy na liściach i biały nalot od spodu. W suche, ciepłe lata pojawia się mączniak prawdziwy z szarym nalotem na jagodach. Dojrzałe grona niszczy też szara pleśń. Najlepszą ochroną w ogrodzie bez chemii są odporne odmiany PIWI, przewiewne prowadzenie krzewu i usuwanie porażonych liści. Dojrzewające owoce zjadają osy i ptaki. Pomagają woreczki z siatki lub organzy założone na grona w sierpniu.