W ogrodzie najlepiej sprawdza się mieszanka wyki ozimej z koniczyną inkarnatką i życicą, zwana mieszanką landsberską, siana od połowy sierpnia do połowy września. Gdy jest już później, wysiej samo żyto ozime, które wschodzi jeszcze w pierwszej połowie października.

Poplony letnie, jak gryka i facelia, siejesz od drugiej połowy maja do końca lipca, gorczycę, owies i wykę jarą w lipcu i sierpniu, a poplon ozimy od połowy sierpnia do października. Liczy się, żeby roślina miała co najmniej 6 tygodni wzrostu przed pierwszymi przymrozkami.

Czy poplon trzeba przekopać?

Nie. W ogrodzie bez przekopywania gatunki wrażliwe na mróz zostawiasz do przemarznięcia, a pozostałe ścinasz tuż przy ziemi na początku kwitnienia i zostawiasz na miejscu jako mulcz. Żyto i wykę ozimą przyduszasz wiosną w pełni kwitnienia albo przykrywasz czarną folią.

Jaki poplon pod warzywa?

Przed kapustą, brokułem i rzodkiewką siej facelię, grykę albo rośliny bobowate, nigdy gorczycę ani rzodkiew oleistą, bo przenoszą kiłę kapusty. Przed pomidorami, dyniowatymi i porem najwięcej dają bobowate, które zostawiają w glebie azot.

Jaki poplon na chwasty?

Najszybciej zwiera łan gryka, która zakrywa glebę w 3-4 tygodnie, a zaraz za nią facelia i gorczyca. Na zimę najmocniej chwasty hamuje gęste żyto ozime. Żaden poplon nie usunie jednak rozłogów perzu, które trzeba wybrać przed siewem.

Poplon: rośliny na poplon i poplon ozimy bez przekopywania

Poplon, czyli nawóz zielony, to rośliny, które siejesz na pustą grządkę nie dla plonu, tylko dla gleby. Okrywają ją, zagłuszają chwasty, wyłapują azot, który jesienne deszcze wypłukałyby w głąb, i karmią życie glebowe, a bobowate dodatkowo wiążą azot z powietrza. W ogrodzie bez przekopywania nie przyorujesz ich. Wybierasz gatunki, które przemarzną same albo dadzą się łatwo ściąć, a ściętą masę zostawiasz na miejscu jako mulcz. Od maja do lipca siej grykę i facelię, w lipcu i sierpniu wykę, seradelę i owies, a od połowy sierpnia do października poplon ozimy.

Kiedy i gdzie stosować?

Poplon ma sens wszędzie tam, gdzie grządka stoi pusta dłużej niż 6 tygodni: po czosnku, wczesnych ziemniakach i groszku, na kawałku trawnika, który szykujesz pod las jadalny, i między młodymi drzewami, zanim zamkną się korony. Najwięcej daje na lekkiej, piaszczystej glebie, z której azot ucieka najszybciej.

Na małej grządce, którą obsadzisz za 3-4 tygodnie, lepiej rozsyp 2-3 cm kompostu. Charles Dowding, który spopularyzował uprawę no-dig, zwraca uwagę, że nawozy zielone dają schronienie ślimakom, a bez kopania trudno je zniszczyć. Dlatego w ogrodzie bez łopaty wybieraj gatunki, które przemarzają albo nie odrastają po ścięciu.

Nie siej gorczycy ani rzodkwi oleistej przed kapustnymi, bo podtrzymują kiłę kapusty. Kapustowate nie tworzą też mikoryzy, więc nie karmią grzybów glebowych tak jak gryka czy wyka. Termin, ilość nasion i koszenie samej gorczycy opisuje poradnik gorczyca na poplon na DziałkaROD.pl.

Rośliny na poplon i terminy siewu

Ilości nasion to normy polowe przeliczone na m², z małym zapasem na siew ręczny.

Roślina	Termin siewu	Nasiona na m²	Zimą	Wiąże azot	Dla pszczół
Gryka	15 maja – koniec lipca	6-8 g	przemarza przy pierwszym przymrozku	nie	bardzo duża
Facelia	kwiecień – połowa sierpnia	1-2 g	przemarza	nie	bardzo duża
Gorczyca biała	lipiec – koniec sierpnia	2-3 g	przemarza	nie	średnia
Owies	marzec – sierpień	15-18 g	przemarza	nie	brak
Wyka jara	kwiecień – koniec lipca	10-12 g	przemarza	tak	średnia
Seradela	kwiecień – połowa lipca	4-6 g	przemarza	tak	mała
Bobik	marzec – kwiecień albo do końca lipca	20-30 g	przemarza	tak	duża, głównie trzmiele
Łubin jednoroczny (wąskolistny, żółty)	kwiecień – połowa lipca	15-20 g	przemarza	tak	średnia, pyłek
Koniczyna inkarnatka	lipiec – koniec sierpnia	2,5-3 g	zimuje w łagodne zimy	tak	duża
Mieszanka landsberska (wyka ozima, koniczyna inkarnatka, życica)	połowa sierpnia – połowa września	wg producenta, zwykle 3-6 g	zimuje	tak	duża wiosną
Żyto ozime	wrzesień – połowa października	15-20 g	zimuje	nie	brak

Łubin jednoroczny to nie to samo co łubin trwały, który jest inwazyjny i nie powinien trafiać do ogrodu.

Krok po kroku

Wybierz gatunek według terminu i tego, co posadzisz potem. Przed kapustnymi siej facelię, grykę albo bobowate, przed pomidorami i dyniowatymi bobowate.
Przygotuj grządkę bez kopania: zbierz resztki warzyw, wyrwij rozłogi perzu, odgarnij stary mulcz na bok i spulchnij wierzch grabiami na 2-3 cm. Na zbitej glebie rozsyp 1-2 cm kompostu jako łoże siewne.
Wysiej rzutem w dwóch kierunkach, połową dawki za każdym razem. Drobne nasiona przykryj na 1-2 cm, bobik i łubin na 3-5 cm, dociśnij deską i podlej, jeśli nie zanosi się na deszcz. Przed ptakami osłoń siew agrowłókniną na tydzień.
Gatunki letnie, jak gryka i facelia, ścinaj na początku kwitnienia, tuż przy ziemi, sierpem albo nożycami. Nie odrastają, a ścięta masa zostaje na grządce jako mulcz.
Poplony siane w sierpniu zostaw na zimę. Mróz zabije gatunki wrażliwe, a ich resztki okryją glebę do wiosny. W kwietniu sadź rozsadę wprost między nie.
Żyto i wykę ozimą zniszcz wiosną bez kopania. Poczekaj do pełni kwitnienia: żyto musi pylić, zwykle pod koniec maja, a wyka mieć otwarte kwiaty na całych pędach. Wtedy przyduś łan deską na sznurkach albo ścinaj przy ziemi. Wcześniej oba odrosną. Tę metodę na polach rozwinął amerykański Rodale Institute, który walcuje i zgniata żyto wałem z karbami.
Jeśli grządka potrzebna jest szybciej, ścięty łan przykryj na 3-4 tygodnie czarną folią albo kartonem i 3-5 cm kompostu. Rozsadę sadź od razu w kompost.

Po życie odczekaj 3 tygodnie z siewem marchwi i innych drobnych nasion, bo resztki żyta hamują ich kiełkowanie. Rozsadzie to nie przeszkadza. Masanobu Fukuoka szedł o krok dalej i siał koniczynę białą pod zboże, żeby gleba nigdy nie była goła. W ogrodzie odpowiednikiem jest wsiewka koniczyny białej w ścieżki i między krzewy.

Częste błędy

Najczęstszy błąd to siew za późno. Gryka posiana w sierpniu zwykle nie zdąży zakwitnąć przed przymrozkiem, a żyto po połowie października ledwo wschodzi. Drugi to ścinanie żyta w kwietniu: odrasta z węzła krzewienia i bez łopaty już go nie pozbędziesz. Trzeci to dopuszczenie do zawiązania nasion, po którym gryka, gorczyca i facelia wschodzą jak chwast przez kolejne lata. Czwarty to zbyt rzadki siew: luźny łan nie zagłusza chwastów i daje mało masy. Piąty to bobowate na nowym terenie, gdzie od lat nie rosły: bez bakterii brodawkowych wiążą mało azotu, dlatego nasiona warto zaprawić szczepionką, na przykład nitraginą z IUNG. Szósty to liczenie, że poplon zastąpi kompost na wyjałowionej glebie. Pomaga, ale pierwszą żyzność i tak daje kompost.

Materiały i koszt

Na poplon wystarczą nasiona i ewentualnie folia. Gryka, owies i żyto kosztują w sklepie rolniczym kilka złotych za kilogram, a kilogram wystarczy na kilka sezonów. Facelia i mieszanki ozime są droższe, ale wysiewa się ich mniej. Torebki ogrodnicze po 100-500 g wychodzą kilka razy drożej niż nasiona na wagę. Czarną folię lub agrowłókninę kup grubą, wtedy posłuży kilka sezonów. Z własnej gryki i facelii łatwo zebrać nasiona na kolejny rok: zostaw kilka metrów łanu do dojrzenia i wymłóć go nad płachtą. Szczepionkę do bobowatych kupuj tylko pod konkretny gatunek, bo bakterie dla wyki nie zawsze pasują do łubinu czy bobiku.

Materiał	Ilość na 10 m²	Orientacyjny koszt
Nasiona gryki	60-80 g	1-5 zł
Nasiona facelii	10-20 g	2-8 zł
Mieszanka poplonu ozimego	30-60 g	3-12 zł
Żyto ozime	150-200 g	1-3 zł
Szczepionka do bobowatych	1 opakowanie	10-30 zł
Czarna folia lub gruba agrowłóknina	10-12 m²	30-80 zł na kilka sezonów

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej odpowiedzi na pytania o poplon ozimy, termin siewu, poplon pod warzywa i na chwasty oraz o to, czy nawóz zielony trzeba przekopać. Terminy podajemy dla większości Polski. W górach i na północnym wschodzie zima przychodzi wcześniej, więc letnie i ozime poplony siej tam o tydzień lub dwa przed podanym terminem końcowym.